یکی از ویژگیهای شبکههای اجتماعی، نمایش محتوای متناسب با علایق و رفتار کاربران است. بسیاری از پلتفرمها از سیستمهای پیشنهاددهنده استفاده میکنند تا بر اساس اطلاعاتی مانند موضوعات موردعلاقه، تعاملات گذشته و رفتار کاربران، مطالبی را پیشنهاد دهند که احتمال توجه به آنها بیشتر است.
این قابلیت میتواند مفید باشد؛ زیرا به افراد کمک میکند سریعتر به مطالب موردعلاقه خود دسترسی پیدا کنند. اما در بعضی شرایط، ممکن است باعث شود کاربران بیشتر با دیدگاههای مشابه باورهای قبلی خود مواجه شوند.
دو مفهوم مرتبط با این موضوع، «حباب فیلتر» (Filter Bubble) و «اتاق پژواک» (Echo Chamber) هستند. حباب فیلتر به محدودشدن احتمالی تنوع اطلاعات بر اثر شخصیسازی اشاره دارد. اتاق پژواک نیز محیطی است که در آن دیدگاههای مشابه مرتباً تقویت میشوند و نظرات متفاوت کمتر مورد توجه قرار میگیرند.
البته پژوهشها نشان میدهند که این پدیدهها در همه شبکههای اجتماعی و برای همه کاربران به یک اندازه رخ نمیدهند. انتخابهای شخصی، روابط اجتماعی و شیوه استفاده از رسانه نیز در شکلگیری آنها نقش دارند.
پیش از ظهور اینترنت نیز افراد معمولاً به منابع خبری و محافلی مراجعه میکردند که با علایق و باورهایشان هماهنگی بیشتری داشت.
برای نمونه، در تاریخ مطبوعات، روزنامههایی وجود داشتهاند که آشکارا از جریانهای سیاسی یا اجتماعی مشخصی حمایت میکردند و مخاطبان آنها نیز اغلب از میان علاقهمندان همان دیدگاهها بودند.
این وضعیت را میتوان با انتخاب گزینشی اطلاعات در فضای مجازی مقایسه کرد؛ با این تفاوت که امروزه سیستمهای پیشنهاددهنده نیز ممکن است در تعیین محتوای قابل مشاهده نقش داشته باشند.
در عصر حاضر، اگر کاربری مرتباً ویدئوهای مربوط به یک موضوع خاص را تماشا کند، ممکن است شبکه اجتماعی محتوای مشابه بیشتری به او پیشنهاد دهد.
در نتیجه، کاربر احتمال دارد بهتدریج احساس کند بیشتر افراد درباره آن موضوع مانند او فکر میکنند، درحالیکه آنچه مشاهده میکند، تنها بخشی از محتوای موجود در فضای مجازی است.
برای مثال، دو نفر درباره یک مسئله اجتماعی دیدگاه متفاوتی دارند. هر دو وارد یک شبکه اجتماعی میشوند، اما به دلیل تفاوت در صفحات دنبالشده و تعاملات گذشته، مطالب متفاوتی مشاهده میکنند.
پس از مدتی، ممکن است هرکدام تصور کنند دیدگاه خودشان در جامعه غالب است؛ زیرا بیشتر مطالبی که دیدهاند، همان نظر را تأیید کردهاند.
این مثال نشان میدهد تجربه شخصی ما از فضای مجازی لزوماً تصویر کاملی از دیدگاههای جامعه ارائه نمیدهد.
چگونه آگاهانه عمل کنیم؟
1. منابع خبری متنوع داشته باشیم: برای شناخت مسائل مهم، تنها به یک کانال یا رسانه اکتفا نکنیم.
2. دیدگاههای متفاوت را بررسی کنیم: آشنایی با استدلالهای مخالف میتواند به شناخت بهتر موضوع کمک کند.
3. به نقش الگوریتمها توجه کنیم: بدانیم محتوای پیشنهادی الزاماً نماینده مهمترین مسائل جامعه نیست.
4. از تعمیم تجربه شخصی پرهیز کنیم: آنچه در صفحه ما نمایش داده میشود، تمام واقعیت فضای مجازی نیست.
5. میان اختلافنظر و اطلاعات نادرست تفاوت بگذاریم: وجود دیدگاههای متفاوت طبیعی است، اما ادعاهای factual باید با شواهد بررسی شوند.
حقیقت همیشه محدود به مطالبی نیست که با باورهای ما هماهنگاند. سواد رسانهای یعنی بتوانیم از محدوده اطلاعات آشنا فراتر برویم، دیدگاههای مختلف را بشناسیم و بر اساس شواهد قضاوت کنیم.


