احساسات بخش طبیعی و مهمی از زندگی انسان هستند و در توجه، یادگیری و تصمیمگیری نقش دارند. بااینحال، در فضای رسانهای ممکن است از احساساتی مانند ترس، خشم، نگرانی یا هیجان برای جلب توجه مخاطب و افزایش انتشار یک پیام استفاده شود.
یکی از روشهای شناختهشده، استفاده از تیترهای تحریکآمیز، تصاویر تکاندهنده و عبارتهای احساسی است. چنین محتواهایی ممکن است مخاطب را به واکنش سریع تشویق کنند؛ بهویژه زمانی که فرصت کافی برای بررسی اطلاعات وجود نداشته باشد.
از نظر روانشناختی، اطلاعاتی که واکنش هیجانی شدیدی ایجاد میکنند، گاهی توجه بیشتری جلب میکنند و احتمال دارد بیشتر به خاطر سپرده شوند یا بازنشر شوند. البته محتوای احساسی الزاماً نادرست نیست و احساسات نیز همیشه مانع قضاوت منطقی نمیشوند.
مسئله زمانی ایجاد میشود که تحریک احساسات جای ارائه شواهد و توضیح دقیق واقعیت را بگیرد.
مثال تاریخی: در دوران جنگ جهانی اول، دولتهای درگیر از پوسترها و تبلیغات احساسی برای تشویق مردم به مشارکت در جنگ، خرید اوراق قرضه و حمایت از نیروهای نظامی استفاده میکردند.
بعضی از این تبلیغات با نمایش خطر، تهدید یا تصاویر نمادین، تلاش میکردند احساس مسئولیت، ترس یا خشم مخاطبان را برانگیزند.
این نمونه تاریخی نشان میدهد استفاده از احساسات برای تأثیرگذاری بر رفتار عمومی، محدود به شبکههای اجتماعی امروزی نیست؛ هرچند ابزارها و سرعت انتشار پیامها تغییر کردهاند.
در فضای مجازی امروز، ممکن است یک خبر با تیتر بسیار هیجانانگیز منتشر شود؛ درحالیکه متن اصلی خبر اطلاعات محدودتر یا متفاوتی ارائه میدهد.
گاهی نیز از تصاویر قدیمی یا نامرتبط در کنار یک خبر جدید استفاده میشود تا احساسات مخاطب بیشتر تحریک شود.
برای مثال، تصور کنید مطلبی با عنوان «فاجعهای بزرگ در راه است؛ همه باید فوراً این خبر را منتشر کنند!» در شبکههای اجتماعی منتشر شود.
اگر متن خبر فاقد منبع معتبر، آمار قابل بررسی و توضیح روشن باشد، استفاده از عبارتهای اضطراری و ترسآفرین نباید جایگزین بررسی صحت ادعا شود.
البته هشدارهای واقعی نیز ممکن است فوری و جدی باشند؛ بنابراین باید میان هشدار مستند و پیام هیجانانگیز بدون پشتوانه تفاوت گذاشت.
چگونه در برابر تحریک احساسی آگاهانه عمل کنیم؟
1. واکنش فوری را کنترل کنیم: پیش از بازنشر مطالب خشمبرانگیز یا ترسناک، فرصت کوتاهی برای بررسی آنها در نظر بگیریم.
2. تیتر را با متن اصلی مقایسه کنیم: ممکن است عنوان خبر تصویری متفاوت از محتوای واقعی ارائه دهد.
3. منبع تصویر و ویدئو را بررسی کنیم: مطمئن شویم محتوای تصویری به همان رویداد مربوط است.
4. میان احساس و شواهد تفاوت بگذاریم: ناراحتکننده یا تکاندهنده بودن یک مطلب، بهتنهایی نشاندهنده درستی آن نیست.
5. به دنبال اطلاعات کاربردی باشیم: در مواجهه با هشدارهای مهم، به منابع تخصصی و راهنماییهای معتبر مراجعه کنیم.
احساسات ما ارزشمندند، اما نباید اجازه دهیم دیگران تنها با تحریک ترس یا خشم، مسیر قضاوت و تصمیمگیری ما را تعیین کنند. آگاهی رسانهای یعنی احساسات را بشناسیم و در کنار آنها، به شواهد نیز توجه کنیم.


