یکی از روشهای تأثیرگذاری بر افکار عمومی در فضای مجازی، ایجاد تصور حمایت یا مخالفت گسترده از طریق فعالیتهای ساختگی و هماهنگ است. در مطالعات ارتباطات و رسانه، یکی از مفاهیم مرتبط با این پدیده «آستروترفینگ» (Astroturfing) نام دارد.
آستروترفینگ به اقداماتی گفته میشود که در آن یک فعالیت سازماندهیشده، بهگونهای نمایش داده میشود که گویی حرکتی خودجوش و مردمی است. هدف میتواند تأثیرگذاری بر نگرش مخاطبان، افزایش اعتبار یک ادعا یا ایجاد تصور وجود توافق عمومی درباره یک موضوع باشد.
از نظر روانشناختی، انسانها هنگام تصمیمگیری گاهی به رفتار دیگران توجه میکنند. مشاهده حمایت گسترده از یک دیدگاه ممکن است باعث شود برخی افراد آن دیدگاه را معتبرتر یا پذیرفتهشدهتر تصور کنند. بااینحال، تعداد موافقان یا مخالفان یک ادعا، بهتنهایی نشاندهنده درست یا نادرست بودن آن نیست.
مثال تاریخی: یکی از نمونههای قابل بررسی در زمینه ایجاد حمایت ظاهراً مردمی، فعالیتهای تبلیغاتی ادوارد برنیز در قرن بیستم است. برنیز از روشهای روابط عمومی برای تأثیرگذاری بر نگرش مصرفکنندگان استفاده میکرد. در یکی از فعالیتهای مشهور او در سال ۱۹۲۹، رویدادی با حضور زنان سیگاری در نیویورک با هدف جلب توجه رسانهها و تغییر نگرش عمومی نسبت به سیگار کشیدن زنان سازماندهی شد.
این نمونه نشان میدهد که نمایش یک رفتار اجتماعی در قالب رویدادی خبری میتواند بخشی از یک برنامه تبلیغاتی باشد. البته این رویداد را نباید معادل شبکههای حساب جعلی امروزی دانست؛ بلکه از نظر سازماندهی پیام و تأثیرگذاری بر برداشت عمومی قابل مقایسه است.
در فضای مجازی امروز، ایجاد حسابهای متعدد و انتشار پیامهای مشابه میتواند برای القای حمایت گسترده از یک محصول، شخصیت یا دیدگاه به کار رود.
گاهی مجموعهای از حسابها در فاصله زمانی کوتاه، مطالب مشابهی را منتشر میکنند یا با پیامهای تکراری زیر یک پست نظر میگذارند. چنین الگوهایی ممکن است نشانه فعالیت هماهنگ باشند، اما صرف شباهت پیامها برای اثبات جعلی بودن حسابها کافی نیست؛ زیرا کاربران واقعی نیز ممکن است بهصورت طبیعی یا با هماهنگی آشکار فعالیت کنند.
برای مثال، تصور کنید یک محصول تازه وارد بازار شده و در مدت کوتاهی صدها نظر بسیار مشابه درباره کیفیت فوقالعاده آن منتشر میشود. اگر این نظرات توسط حسابهای ساختگی یا با دریافت پول و بدون اعلام ارتباط تبلیغاتی نوشته شده باشند، مخاطب ممکن است بهاشتباه تصور کند تعداد زیادی از خریداران واقعی از محصول رضایت دارند.
در چنین شرایطی، بررسی تجربه خریداران واقعی و منابع مستقل اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چگونه در برابر این روش آگاهانه عمل کنیم؟
1. تعداد نظرات را با اعتبار آنها اشتباه نگیریم: فراوانی پیامهای موافق یا مخالف، بهتنهایی دلیل کافی برای پذیرش یک دیدگاه نیست.
2. الگوی فعالیت حسابها را بررسی کنیم: شباهت غیرعادی پیامها، زمان انتشار و سابقه حسابها میتواند نشانهای برای بررسی بیشتر باشد.
3. به دنبال شواهد مستقل باشیم: اعتبار یک ادعا باید بر اساس اطلاعات قابل بررسی سنجیده شود، نه تعداد لایکها و نظرات.
4. میان فعالیت واقعی و ساختگی تفاوت بگذاریم: هماهنگی کاربران همیشه به معنای تقلب نیست و برای چنین نتیجهای به شواهد بیشتری نیاز داریم.
5. از تعمیم فضای مجازی به کل جامعه خودداری کنیم: کاربران فعال یک شبکه اجتماعی لزوماً نماینده تمام مردم نیستند.
در فضای مجازی، صدای بلندتر همیشه به معنای جمعیت بیشتر نیست. سواد رسانهای به ما کمک میکند میان حمایت واقعی، تبلیغات سازماندهیشده و نمایش ساختگی محبوبیت تفاوت بگذاریم. آگاهانه قضاوت کنیم.


